Hiç satranç oynadınız mı?

Satrançta bir taşa dokunuyorsanız onu oynamak zorundasınızdır. Tuşe yani “Touche” Fransızca “Dokundun” demektir.

Tıp alanına gelecek olursak orada da dokunarak yapılan teşhisler için kullanılır. Vajinal Tuşe vajina muayenesi, rektal tuşe ise makat bölgesinin muayenesi anlamına gelir.

Müzikte de tuşe çok önemlidir. Davul çalarken vuruş şiddetini ifade eder ve “biraz daha tuşeli çal” derler ya da her vuruşu birbirine eşit değilse “tuşeli çalamıyor” derler. Gitarda da tuşe önemlidir hatta tuşe gitaristin imzasıdır diye bir söz var.

Tekstil sektöründe de tuşe önemlidir. Bir kumaşa dokunduğumuzda bize verdiği hissi anlatır. Kumaş yumuşaksa “yumuşak tuşeli” deriz ya da dokunduğumuzda kayan bir satense “kaygan tuşeli” diye tanımlayabiliriz.

Touche eskrimde de sayı kazanmak demektir, kılıcı karşı tarafa dokundurursan sayı senin, tuşe…

Fransızcada gündelik hayatta “tam üstüne bastın” ya da “işte bu” gibi anlamlarda da kullanılır.

Resim yaparken tuvale atılan her fırça vuruşu da tuşe olarak geçer.

Tartışmada kaybeden taraf da tuş olur.

Güreşte de rakibin iki omzunu yere değdirip en az üç saniye yere yapışık halde bekletmeye tuş ya da touche denir.

Dokunmak 5 duyumuzdan birisi ama bu yönlerini de sizinle paylaşmak istedim…

______________________________________

Merhaba, ben Tolga Akkuş.

Her gün saat 7’de kısa bir yazıyla, yeni güne yeni bir bilgi ile başlamanız için yazıyorum…

Yazdığım kavramları merak ederseniz internette bir araştırma yapabilir ya da bununla ilgili kitaplar okuyup bu konuyu ilerletebilirsiniz. Her gün yazdığım için vaktim sınırlı : )

Daha fazla içerik için Instagram: https://instagram.com/tolgaakkuscom

Aşağıdaki yorum kısmından görüşlerinizi bildirebilirsiniz.

Merhaba, bugün birisi size “kitsch” derse ne anlamanız gerektiğini yazacağım. Kitsch “kiç” olarak okunuyor, söze buradan başlayayım.

Bu tablo çok kitsch!

Yani beğenmedim, bence estetik bir değeri yok.

Anlamından soyutlanan ve gelişigüzel harmanlanan, entellektüel kaygıdan uzak acıklı eserler için kullanılır. Gereksiz şekilde “süslenmiş” seri üretim şeylerdir, kitsch şarkılar da vardır, mobilyalar da, kalemler de…

İki tarafa da ait olamayan ama ikisinden de mesajlar veren bir şeydir, mesaj verir diyorum ya tüylerim diken diken oluyor bugün her şey, herkes mesaj vermek istiyor. Z kuşağı ise mesaj almak istemiyor.

Milan Kundera’nın “Varolmanın Dayanılmaz Hafifliği” isimli kitabını bir arkadaşım bana hediye etmişti ve bu kitap sayesinde başka kıymetli bir arkadaş edinmiştim. Bu kitabı elime aldığımda altını çizdiğim şu bölümü gördüm ve bu yazıyı da bu vesile ile yazdım.

Ne diyor Milan Kundera:

“Kitsch’in insanda uyandırdığı duygu kitlelerin paylaşabileceği türden olmalıdır. O halde, kitsch alışılmamış bir durumdan yola çıkamaz; kişilerin belleklerine kazımış oldukları temel imgelerden türemek zorundadır; hayırsız kız evlat, ihmal edilmiş baba, çayırlarda koşuşan çocuklar, ilk aşk. Kitsch iki damla gözyaşının art arda yuvarlanıvermesine neden olur. İlk damla şöyle der: çocukların çayırda koşuştuğunu görmek ne güzel şey! İkinci damla ise şunu söyler: Çocukların çayırlarda koşuştuklarını görüp bütün insanlıkla birlikte duygulanmak ne kadar da güzel! Kitsch’i kitsch yapan yapan ikinci damladır. İnsanların yeryüzündeki kardeşliği ancak kitsch temeli üzerinde kurulabilir.”

Arabeskleşen hayatımız kitsch olmuş olabilir fakat arabeskin kendisi kitsch mi, emin değilim…

Bu kavram için “antisanat” diyenler de var ama ben katılmıyorum, mesela ben şiir yazmaktan anlamam fakat yazmak istiyorum ve arada yazıyorum. Satırlarıma baktıkça çok kitsch oldu desem de elimden bu kadar geliyor. Televizyon üzerine konulan danteller için de kitsch kavramı çok kullanılır fakat televizyon tam manasıyla bir “batı” ürünü değildir, evdeki koltuktan pek bir farkı yoktur, salondaki bir mobilyadır bu sebeple üzerine dantel koymak bizi küçültmez aslında ona ne kadar önem verdiğimizi gösterir.

İngiliz filozof David Hume “Güzellik yalnız bakanın zihnindedir” der…

Dilimizde bu kavramı rüküş olarak çevirebilir miyiz? Bence hayır, çevirenler var fakat bence olmaz. İşin garip yani bu alan da artık bir sanat dalı olarak kabul ediliyor, sanatçılar en kitsch eseri yapmak için özel çaba harcıyor.

Bu durum bana yıllar önce üniversite sınavına girip tüm soruları yanlış çözüp en düşük puanı almaya çalışan çocuğu hatırlattı.

Mockumentary ya da melgesel…

Hemen konuya gireyim ve fazla vaktinizi almayayım dostlar.

1980’li yıllarda Amerika’yı kasıp kavuran rock ve metal çılgınlığı ile birçok grup dünya çapında tanınmaya başladı. Bu grupların sahneleri ve albümleri kadar arka planda yaşanan olaylar da hayranların ilgisini çekiyordu.

Metallica bu durumu en iyi kullanan grupların başında geliyordu.

Metallica ve turne dedim ama içim cız etti. Metallica’nın belki de en iyi elemanı, bass gitarist Cliff Burton, İsveç’te bir konser dönüşünde yolun buzlanması ile turne otobüsünün kayması sonucunda henüz 24 yaşındayken hayatını kaybetti, kendisini bu klipte görebilirsiniz.

Stüdyo kayıtları ya da turnelerde ucuz kameralar ile çekilen amatör görüntülerin yerini bir süre sonra tamamen backstage videoları çeken büyük prodüksiyonlar aldı ve grup üyeleri neredeyse bir oyuncu gibi sahne arkası performansı sergilemeye başladılar.

İşin tüm doğallığı ölmüştü…

Bunun en uç noktalarından birisi de Iron Maiden grubunun Flight 666 belgeselidir. Grubun kendilerine ait uçakla yaptıkları turnenin önemli noktaları seyirciler ile buluşmuştur.

Flight 666 fragmanı

Bu grupların samimiyetsizliğe varan sahne arkası görüntüleri ile hayranlarını birer para kaynağı olarak görmesini eleştiren Rob Reiner, çektiği Spinal Tap isimli filmde kendi uydurduğu Spinal Tap isimli bir rock grubunun yaptığı ABD turnesini anlatıyor. Grup filmden sonra diğer gruplar gibi popüler oldu : )

İşin garip yanı böyle bir grubun gerçekte olmaması…

Bu film ne bir komedi filmi ne de bir belgesel olarak adlandırılabiliyor. Rob Reiner buna yeni bir kategori ismi türetiyor: Mockumentary.

Alay etme anlamına gelen “mock” kelimesi ile belgeseli yani “documentary” kelimesini birleştirip bunu türetiyor. Bunu yaparken o grupların gerçekçi olmayan hareketleri ile başarılı şekilde dalga geçiyor.

Spinal Tap fragmanı

Mockumentary kategorisindeki filmler durumu eleştiren ve parodiler ile bunu süsleyerek insanları sıkmadan eleştirilerini izletebilen bir hale geldiler. Bu filmler eleştirdikleri duruma kinayeli şekilde yanaşarak dikkat çekmeyi her dönem başarırlar.

Yarın görüşmek üzere…

John Grierson, belgeseli böyle tanımlıyor: Gerçekliğin yaratıcı kullanımı.

Ankaralı Turgut, Sincanlı Mustafa Taş, Güdüllü Mustafa…

Bu konulara sonraki blog yazılarımda girebilirim bugün Kuzeyli Nanook’tan bahsedeceğim.

Nanook of The North (Kuzeyli Nanok) 1922 yılında Robert J. Flaherty tarafından çekilen bir belgeseldir. Bu film daha önce bir senaryo yazılmadan doğaçlama şekilde çekilmiştir. Kurgusal olmayan bu uzun metraj film büyük seyirci toplulukları ile buluşmayı başaran ilk belgesellerdendir. Bu film gösterime girdiğinde henüz belgesel isimli bir kategori bile yoktu.

Biraz da sigaranın ne kadar zararlı olduğunu mini bir kamu spotu ile anlatmak isterim.

Nanook of The North filmine zengin bir iş insanı sponsor oluyor ve çekimler 3 yılda tamamlanıyor. Filmin yönetmeni Robert Flaherty, film bittikten sonra dönüş yolunda “bu film güzel oldu, dur bir sigara yakayım” diyor ve gemideki tüm filmler yanıyor. Düşünsenize 3 yıl boyunca çekilen tüm görüntüler ve emek çöp olup gidiyor.

SİGARA SAĞLIĞA ZARARLIDIR.

Yönetmen hemen kendini topluyor ve dönüp 1 yılda filmi tamamlıyor, film tamamlanıyor ama çok zaman geçmeden filmin başrolündeki aile babası Nanook vefat ediyor.

https://www.youtube.com/watch?v=fZ_gjvw6rzg&t=2974s

Filmi eleştirenler de var, filmde bir eskimo ailesinin günlük yaşantısı en doğal şekillerle çekiliyor fakat bu durumu eleştirenler, filmin batılıların görmek istediği bir eskimo ailesini gösterdiğini ve abartışmış öğeler olduğunu söylüyorlar.

Yani şöyle; filmin bir belgesel olduğu ve her şeyin doğal seyrinin çekildiği iddia edilse de birçok kısımda seyircileri memnun edecek detayların olduğu ifade ediliyor. Mesela Kuzeyli Nanok bir plak görüyor ve onu ısırarak yemeye çalışıyor, bu ve bunun gibi sahnelerin kurmaca olduğu düşünülüyor.

Gerçeklik…

Benliğimizi fütursuzca sunduğumuz şu günlerde gerçekliğe ulaşmak çok zor. Kuzeyli Nanok gibi çoğu insan da olmadığı gibi görünmeye çalışıyor.

Zayıflama programları, ev tadilatı ile ev yenileme programları ya da gündüz kuşağında kayıp kişileri bulmaya çalışan programlar…

Hepsinde biz varız, hepsinde gerçekler var, aynı Tiktok gibi. Gündüz programlarında ya da gelinlerin birbirlerini eleştirdikleri profillerde starlar yok “gerçek” insanlar var. Bugünün dayattığı mükemmel vücuda ya da diksiyona sahip değiller.

Her şeyleri ile gerçekler!

Post-truth çağında gerçeklik ne kadar gerçek, bu da tartışılır. İnsanlar gerçek kişilerin acılarını, başarılarını, üzüntülerini ve sevinçlerini görmek istiyorlar. Bu bir nevi bir “Dikizleme” hastalığı.

Belgeseller ile başlayan insanların “gerçek” hayatını görme isteği bugün realty show programları ile devam ediyor.

O Ses Türkiye için de bir realty show diyebiliriz, gerçek insanların kendilerini gerçekleştirebilme hayalleri. Sosyal medya da buna dayanıyor, gerçek insanların gerçek hayatlarından kesitler.

İnstagram’a gelen “hikayeler” özelliği bu gerçekliği iyice artırdı diyebiliriz. Anlık olarak gerçekleri paylaştığını iddia eden kullanıcılar “nasıl olsa 24 saat sonra silinecek” diyerek kendilerine ait gerçek olan ne varsa paylaşıyorlar. Gönderiler daha kıymetli ama hikayeler önemli değil, nasıl olsa 24 saat sonra silinecek.

Bu durumda insanı bir portakala benzetecek olursak zaten suyu sıkılmış bir kabuğun içindeki posa kısmını da almak için yapılan bir yöntem.

“Sen gönderilerde önemli şeyler paylaşıyorsun ve bir restoran menüsü gibi kendini orada sergiliyorsun ama hikayeler özelliği ile “günün kampanyalarını da!” sunabilirsin”

Son olarak ortaya çıkan Clubhouse gerçekliği “anlık” olmaya zorluyor. İnstagram için çektiğim bir hikayeyi yarın paylaşabilirim ya da canım ne zaman isterse ama Clubhouse benliğimi anlık olarak sunmamı ve oraya vakit ayırarak konuşmamı istiyor.

Rahmetli Nanok’a geri dönelim, Nanok’un filmini izlerseniz bir Igloo (eskimo evi) yaptığını görürsünüz. Evin içine girip ailesi ile vakit geçiriyor ve kameralar da kendisini çekiyor. Kamera tarafından görüntülenirken insanın gerçekliği ne kadar gerçek olabilir, aynısı İnstagram profillerimiz için de geçerli.

Konu uzayıp gidecek, başka bir gün buna devam ederiz…

Merhaba, yazıya başlamadan önce bir duyurum var, yazılarımı artık Instagram profilimde paylaşmayacağım. Sadece okumak isteyenlerin ve arayanların beni bulması daha çok hoşuma gidiyor. Popüler kültüre hizmet etmek istemediğim gibi kendim de popüler olma gayesi taşımadığım için orada paylaşma işine son verdim.

Bugün B Tipi Film konusunu yazacağım.

B filmi diyen de var.

Double Bill de diyorlar.

B-Movie diyenler de mevcut.

Bazıları da iki film birden diyor.

Sinema sektörü her ne kadar film tutkunlarına hizmet etse de aynı zamanda bunun ticari bir faaliyet olduğunu unutmamak gerekiyor, hem de büyük yatırımlar gerektiren riskli bir faaliyet.

B tipi filme geçmeden önce A filmi nedir ondan bahsedeyim. A tipi film, içinde yıldız oyuncular barındıran, yüksek bütçeli ve genellikle popülerliğe oynayan filmlerdir. B tipi film ise daha düşük bütçeli, içinde yıldız oyuncu bulundurmayan filmlerdir.

A tipi ile B tipi filmi müzik festivallerindeki gruplara benzetebiliriz. Bir headliner vardır, yani eski tabirle assolist, bir de alt gruplar vardır. Yani finalde Metallica konseri var ama ön grup olarak Pentagram çıkıyor ve dinleyicileri ısındırıyor. B tipi film de seyircileri filme ısındırmak için kullanıldığı gibi aynı zamanda kendisinden sonra yayınlanan filmin ne kadar kaliteli olduğunu göstermek için kullanılan kötü bir örnek olarak da görülmektedir. *Bu arada ben Pentagramı, Metallica’dan daha çok severim.

A tipi ile B tipi filmi futbol liglerine de benzetebiliriz. Bir tarafta yüksek bütçeli ve popüler süper lig ekipleri diğer tarafta nispeten daha az bütçeli ve daha az insan tarafından takip edilen bir alt lig. Alt ligteki futbolcular takımları ile ya da bireysel olarak bir üst lige çıkabilmek için mücadele ederler, B tipi film de böyle aslında, yönetmenlerin ya da oyuncuların kendilerini kanıtlamak için mücadele verdikleri bir platform…

1929 yılında yaşanan büyük buhran dünyadaki her şeyi etkilediği gibi sinema sektörüne de büyük bir darbe vurdu, birçok sinema salonu kapandı. İzleyicileri sinema salonlarına çekmek isteyen salon sahipleri promosyon olarak çekilişle araba bile verdiler ama aynı paraya iki film izleme kampanyası bu promosyonlar arasında en başarılı yöntem olunca B tipi filmleri satın almaya başladılar.

1948 yılında Amerika’da görülen bir davanın (Paramount Davası olarak da geçer) sonuçlanması ile salonların müşteri çekmek için B tipi filme ihtiyaçları kalmadı. İki film birden furyası bu noktadan sonra güç kaybetti.

Bu filmler büyük şirketlerin kontrolünden tamamen çıkınca rotalarını tamamen korku ve cinsellik gibi dikkat çekici sansasyonel yönlere doğru çevirdiler. Bir yandan da tamamen taklit içerikli filmler çıkmaya başladı, her ülke kendi Süpermen ya da uzay yolu filmlerini çekmeye başladı.

Türk sinemasının en önemli ve en ünlü B tipi filmi Dünyayı Kurtaran Adam’dır diyebiliriz. İki film birden furyası sonrasında yetişkin filmleri ile anılan bir hale gelmiş olsa da geçmişte çekilen B tipi filmler bugün izlediğimiz birçok yıldız oyuncunun kendini göstermesine ve kanıtlamasına olanak tanımıştır.

Okuduğunuz için teşekkürler.

Mona Lisa…

Leonardo da Vinci tarafından Rönesans döneminde resmedilen bu tablo, İtalya’nın Floransa şehrinden tüm dünyaya yayılan ikonik bir eser haline gelmiştir. Paris’te Louvre Müzesi’nde sergilenen eser 1911 yılında çalındı fakat bir süre sonra müzeye tekrar getirildi.

Vincenzo Perugia…

Kendisi tabloyu çalan kişi, Mona Lisa çalındıktan sonra müzenin ziyaretçi sayısı katlanmıştır, tablonun çalındığı boş duvarı görmek isteyenlerin başlattığı akımın üstüne tüm Avrupa’da yapılan arama çalışmaları eklenince, eser tüm dünyanın konuştuğu bir ikonik bir konu haline geldi.

Dünyanın birçok yerinde sıklıkla bu tür hırsızlıklar oluyor, bir de taklitçiler var:

Han van Meegeren!

Sanat akademisini tamamladıktan sonra açtığı sergilerde istediği başarıyı elde edemedi ve bambaşka bir yola döndü. Başka ressamlara ait ünlü tabloları taklit etmeyi başardı fakat ilk iki satışından bir süre sonra sahtecilik yaptığı ortaya çıktı. Önceki sahtecilik maceralarından önemli dersler aldı ve kendini geliştirdi, 1937 yılında sahtesini yaptığı The Disciples at Emmaus isimli tabloyu o kadar yüksek bir fiyata sattı ki gelen parayı kaldıramadı, kötü alışkanlıklar edindi. Bu hikaye uzar gider, kendisini ayrıca araştırmanızı öneririm.

Bir eserin sahte ya da gerçek olduğunu anlamak için her gün yeni teknikler geliştiriliyor ama sahteciler de boş durmuyor, onlar da kendilerini geliştiriyor!

Şimdi gelelim NFT konusuna…

NFT yani Non Fungible Tokens, bir eserin gerçek olduğunu ve sahibinin kim olduğunu kanıtlayan bir dijital sertifikadır. NFT sistemi, Bitcoin gibi blockchain (blok zinciri) üzerine kurulmuş bir dünya.

Bugün dinleyiciler ile müzisyenlerin arasındaki yapım firmaları yerlerini kaybetti, bir şarkı üreten sanatçı eserini bir aracıya ihtiyaç duymadan insanlarla buluşturabiliyor. NFT ile de sanatçılar müzayede firmalarına ihtiyaç duymadan eserlerini kitleler ile buluşturabilecekler. Sanatçılar eserlerini sattıktan sonra da iş bitmiyor, eseri alan kişi de başkasına satarsa sanatçı yine komisyon alabilecek.

LeBron James’in NFT olarak satılan smaç videosu 208 bin dolara satıldı!

Şimdi siz “Bir fotoğrafı internetten indirerek bilgisayarıma yükleyebilirim, neden NFT için para ödeyeyim?” diyeceksiniz, cevabı var. Yazıma başlarken Mona Lisa tablosundan bahsetmiştim, bu tablonun yüksek çözünürlüklü bir fotoğrafını ya da bire bir kopyasını odanızın duvarına asabilirsiniz ama sadece 1 tane Mona Lisa var. NFT dediğimiz teknoloji de eserleri eşsiz ve taklit edilemez hale getiriyor, o smaç videosu bundan sonra sadece o kişiye ait.

Mona Lisa’ya geri dönelim, şu an müzede sergilenen eserin aslında sahte olduğunu ve yıllar önce çalıntıktan sonra tekrar bulunamadığını da iddia edenler var. NFT’de böyle bir durum yok, sahte ya da gerçek olduğu hemen anlaşılıyor.

Twitter kurucusu Jack Dorsey, Twitter’ı kurduktan sonra attığı ilk tweeti NFT olarak satışa çıkardı ve 2.5 milyon dolara sattı.

Önemli günlerde Merkez Bankası hatıra para basabilir ya da şirketler o güne özel materyaller dağıtabilir. Yıllar sonra, bu dağıtılan şeyler nasıl ki değer kazanıyorsa ve bir koleksiyonun parçası oluyorsa NFT’ler de öyle olacak.

Sanatın, görselin, hislerin dijitalleşmesi hız kesmeden devam ediyor…

Kağıt oyunları ile pek aram yok, yine de kağıtların felsefesi, tarihi ve hikayesi her zaman beni meraklandırmıştır. Bu yazımda kağıtlardan ve şanstan bahsedeceğim. (daha&helliip;)

Piktogram ismi pictos ve gramas (resim ve anlatım) kelimelerinin birleşiminden geliyor.  Bugüne kadar kullanılan piktogramik anlatımlar içerisinde kendisinden en çok bahsettiren tasarım 1972 Münih Olimpiyatları’nda kullanıldı. (daha&helliip;)

Bugün benim doğum günüm,

Kelimeler büyüyor ağzımda,

Bildiğim bütün hayatlar,

Paramparça paramparça… (daha&helliip;)

Müzisyenler enstrümanlarını en iyi şekilde saklamak isteseler de bazen müzik aletleri deforme olabilir, işte böyle durumlarda devreye luthierler girer. (daha&helliip;)